"ವಚನ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ"

"ವಚನ ಸಂವಿಧಾನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ"

   ದಲಿತ ಸ್ತ್ರೀವಾದ (Dalit Feminism) ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯದ ವಿರುದ್ಧದ ಹೋರಾಟವಲ್ಲ; ಅದು ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಲಿಂಗ ಎಂಬ ಎರಡೂ ಸಂಕೋಲೆಗಳ ವಿರುದ್ಧದ ದ್ವಿಮುಖ ಸಮರ.

    ದಲಿತ ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಭವಿಷ್ಯ: ಶರಣರ ದೃಷ್ಟಿ ಮತ್ತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಕನಸು, ಎರಡು ಅಂಚಿನ ಕತ್ತಿ; ಇಂದಿನ ಸ್ತ್ರೀವಾದವು ಬಹುಪಾಲು ಮೇಲ್ವರ್ಗದ ಮಹಿಳೆಯರ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತಿರುವಾಗ, 'ದಲಿತ ಸ್ತ್ರೀವಾದ'ವು ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಿದೆ. ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯು ಒಂದೆಡೆ ಪುರುಷ ಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಶೋಷಣೆಗೂ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಯ ಕ್ರೌರ್ಯಕ್ಕೂ ಬಲಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಈ ಪಿಡುಗನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ನಮಗೆ 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳ ಬೌದ್ಧಿಕ ಬೆಳಕು ಮತ್ತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ದಾರಿದೀಪ ಎರಡೂ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ 'ಹೆಣ್ಣು ಮಾಯೆ' ಎಂದು ಸಮಾಜ ಜರಿಯುತ್ತಿದ್ದಾಗ, ಬಸವಣ್ಣನವರು ಮತ್ತು ಶರಣರು ಅದನ್ನು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದರು. ಬಸವಣ್ಣನವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕ ರೂಪವಲ್ಲ, ಅವಳು ಆತ್ಮಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರತೀಕ. ಹೆಣ್ಣು ಅಬಲೆಯಲ್ಲ ಅಥವಾ ಮಾಯೆಯಲ್ಲ, ಅವಳು ಆದಿಶಕ್ತಿಯ ಸ್ವರೂಪ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಗಂಡು-ಹೆಣ್ಣೆಂಬ ಭೇದವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಸಾರಿದ ಬಸವಣ್ಣನವರು, ಅರಿವೇ ಗುರುವೆಂದು ನಂಬಿದ ಮೇಲೆ ಲಿಂಗಭೇದಕ್ಕೆ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದರು. ಬಸವಣ್ಣನವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ರಾಜಮನೆತನದ ಮಹಿಳೆಯರಿರಲಿಲ್ಲ; ದಲಿತ ಮತ್ತು ಶೋಷಿತ ವರ್ಗದಿಂದ ಬಂದ ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಲಕ್ಕಮ್ಮ, ಮಾದರ ಚೆನ್ನಯ್ಯನ ಪುಣ್ಯಸ್ತ್ರೀ, ಸತ್ಯಕ್ಕ ಇವರೆಲ್ಲರೂ ಗಹನವಾದ ದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಮಂಡಿಸಿದರು. ಇದು ಇಂದಿನ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ತಿಳಿಯದಿರುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ದುರಂತ.

    ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್: ಸ್ತ್ರೀ ವಿಮೋಚನೆಯ ಸಂವಿಧಾನ ಶಿಲ್ಪಿ; ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಕೇವಲ ದಲಿತರ ನಾಯಕರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಿಂತಕರೂ ಹೌದು. ಅವರು ಮಂಡಿಸಿದ 'ಹಿಂದೂ ಕೋಡ್ ಬಿಲ್' ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡುವ ಕ್ರಾಂತಿಕಾರಿ ಹೆಜ್ಜೆಯಾಗಿತ್ತು. "ಒಂದು ಸಮುದಾಯದ ಪ್ರಗತಿಯನ್ನು ನಾನು ಆ ಸಮುದಾಯದ ಮಹಿಳೆಯರು ಸಾಧಿಸಿದ ಪ್ರಗತಿಯ ಮೇಲೆ ಅಳೆಯುತ್ತೇನೆ" ಎಂದಿದ್ದರು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್. ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ಶಿಕ್ಷಣ ಪಡೆಯದ ಹೊರತು (ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಗಂಟೆ) ಆ ಸಮಾಜದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅವರ ಕಟು ಸತ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ, ಬಡತನ ಮತ್ತು ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೆಂಬ ಮೂರು ರಕ್ಕಸರ (ತ್ರಿವಳಿ ಶೋಷಣೆ) ವಿರುದ್ಧ ಹೋರಾಡಬೇಕಿದೆ ಎಂದು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅಂದೇ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದರು. ಇಂದಿನ ಡಿಜಿಟಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆ ರೀಲ್ಸ್ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಬಸವಣ್ಣನವರ 'ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ' ಅಥವಾ ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ 'ಶಿಕ್ಷಣ, ಸಂಘಟನೆ, ಹೋರಾಟ'ದ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಪುಸ್ತಕದ ಬದನೆಕಾಯಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಸತ್ಯಾಂಶವನ್ನು ಅರಿಯಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸದ ಯುವಜನತೆ, ಜಾತಿ ಮತ್ತು ಧರ್ಮದ ಸಂಕುಚಿತ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಅಡ್ಡಿಯಾಗಿದೆ.

    ಸ್ತ್ರೀವಾದ, ದಲಿತ ಸ್ತ್ರೀವಾದದ ಭವಿಷ್ಯವು ಬದಲಾಗಬೇಕಾದರೆ ಈ ಕೆಳಗಿನ ಹಂತಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯ:

1. ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪುನರುತ್ಥಾನ: 12ನೇ ಶತಮಾನದ ವಚನಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಭಜನೆಗೆ ಬಳಸದೆ, ಅವುಗಳ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಪಠ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚರ್ಚೆಗಳಲ್ಲಿ ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ತರಬೇಕು.

2. ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ: ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಆಶಯದಂತೆ ದಲಿತ ಮಹಿಳೆಯರು ಕೇವಲ ಪದವೀಧರರಾಗದೆ, ಆಡಳಿತಾತ್ಮಕ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಸ್ವತಂತ್ರರಾಗಬೇಕು.

3. ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನೆ: ಧಾರ್ಮಿಕತೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಸ್ತ್ರೀ ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಶರಣರ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳ ಮೂಲಕ ಹೊಡೆದೋಡಿಸಬೇಕು. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟ ಸಮಾನತೆಯ ಹಾದಿ ಮತ್ತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಕಟ್ಟಿಕೊಟ್ಟ ಕಾನೂನಿನ ಗೋಡೆಗಳ ಮೇಲೆ ನಾವು ಸುಂದರ ಸಮಾಜವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಿದೆ. ದಲಿತ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಎನ್ನುವುದು ಕೇವಲ ವೇದಿಕೆಯ ಭಾಷಣವಾಗಬಾರದು; ಅದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಹಿಳೆಯ ಬದುಕಿನ ಹಕ್ಕಾಗಬೇಕು. ಯುವ ಪೀಳಿಗೆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತು, ಇತಿಹಾಸದ ಪಾಠಗಳನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಮಾತ್ರ ಭಾರತ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಕಾಣಲು ಸಾಧ್ಯ. ಹನ್ನೆರಡನೇ ಶತಮಾನದ ವಚನ ಕ್ರಾಂತಿ ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿಯ ಚಳವಳಿಯಲ್ಲ, ಅದು ಈ ದೇಶದ ಮೊದಲ 'ಮಾನವ ಹಕ್ಕುಗಳ ಘೋಷಣೆ'. ಅಂದು ಅನುಭವ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಚರ್ಚಿತವಾದ ವಿಷಯಗಳೇ ಇಂದು ನಮ್ಮ ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲತತ್ವಗಳಾಗಿವೆ.

    ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿಯವರು ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕೇವಲ ದೇಹವಾಗಿ ನೋಡುವ ಸಮಾಜದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಅಂದೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರು. (ದೈಹಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು ಮೀರಿದ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರಜ್ಞೆ) ಇದು ಇಂದಿನ ಸ್ತ್ರೀವಾದಿ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಅಡಿಪಾಯ.

"ಮುಲೆ ಬಂದುದ ಕಂಡು ಹೆಣ್ಣೆಂಬರು, ಗಡ್ಡ ಮೀಸೆ ಬಂದುದ ಕಂಡು ಗಂಡೆಂಬರು. ನಡುವೆ ಸುಳಿವ ಆತ್ಮನು ಹೆಣ್ಣೂ ಅಲ್ಲ ಗಂಡೂ ಅಲ್ಲ ನೋಡಾ ಚೆನ್ನಮಲ್ಲಿಕಾರ್ಜುನ."

    ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಲಿಂಗವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಮೂಲಕ, ಬೌದ್ಧಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು-ಗಂಡು ಸಮಾನರು ಎಂದು ಅಕ್ಕ ಸಾರಿದರು. ಡಾ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಕೂಡ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವಾಗ, ಆಕೆಯನ್ನು ಕುಟುಂಬದ ಮಿತಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸದೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದವಳನ್ನಾಗಿ ನೋಡಬೇಕೆಂದು ಆಶಿಸಿದ್ದರು. ಷಟಸ್ಥಲ ಬ್ರಹ್ಮಿ ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣನವರು ಆಚಾರ ಮತ್ತು ವಿಚಾರದ ಸಮನ್ವಯತೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದವರು. (ಜ್ಞಾನದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಮಾನತೆ) ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯ ಮಾಡುವವರನ್ನು ಕಟುವಾಗಿ ಟೀಕಿಸಿದರು.

"ಹೆಣ್ಣು ಹೆಣ್ಣೆಂದೇಕೆ ಕಿರಿಯರ ಮಾಡುವರು? ಹೆಣ್ಣಲ್ಲವೇ ಜಗವ ಹೆತ್ತ ತಾಯಿ? ಹೆಣ್ಣಲ್ಲವೇ ಜಗವ ಹೊತ್ತ ಭೂಮಿ?"

    ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕಿರಿಯಳು (ದುರ್ಬಲಳು) ಎಂದು ಕಾಣುವ ಸಮಾಜದ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಚನ್ನಬಸವಣ್ಣ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು 'ಹಿಂದೂ ಕೋಡ್ ಬಿಲ್' ತಂದಾಗ ಮಹಿಳೆಗೆ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ವಿಚ್ಛೇದನದ ಹಕ್ಕು ನೀಡಬೇಕೆಂದು ವಾದಿಸಿದ್ದು ಕೂಡ ಇದೇ 'ಸಮಾನ ಗೌರವ'ದ ತತ್ವದ ಮೇಲೆ.

ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭುಗಳ ವಚನಗಳು ಇಂದಿನ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ (Scientific Temper) ಹತ್ತಿರವಾಗಿವೆ. ಅವರು : (ಮೌಢ್ಯದ ವಿರುದ್ಧ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ನೋಟ) ಬಾಹ್ಯ ಆಚರಣೆಗಿಂತ ಅಂತರಂಗದ ಅರಿವಿಗೆ ಒತ್ತು ನೀಡಿದರು.

    "ಕಲ್ಲು ದೇವರಲ್ಲ, ಮಣ್ಣು ದೇವರಲ್ಲ, ಮರ ದೇವರಲ್ಲ, ಪಂಚಲೋಹ ನಿರ್ಮಿತ ಪ್ರತಿಮೆಗಳು ದೇವರಲ್ಲ. ತನ್ನ ತಾನರಿವುದೇ ದೇವ ನೋಡಾ ಗುಹೇಶ್ವರ."

    ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು "ಬುದ್ಧ ಮತ್ತು ಅವನ ಧಮ್ಮ" ದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಂತೆ, ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಅರಿವಿನಿಂದ (Reasoning) ಸತ್ಯವನ್ನು ಹುಡುಕಬೇಕು. ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಮೌಢ್ಯದಿಂದ ಬಿಡಿಸಿ 'ತನ್ನ ಹಕ್ಕುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವು' ಮೂಡಿಸುವುದಾಗಿತ್ತು. ಶರಣರು "ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ" ಎಂದರು. ಅಲ್ಲಿ ಮೇಲು-ಕೀಳು ಎನ್ನುವ ವೃತ್ತಿ ಭೇದವಿರಲಿಲ್ಲ. ದಲಿತರು, ಹಿಂದುಳಿದವರು ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡವರೆಲ್ಲರೂ ಅನುಭವ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಸಮಾನರಾಗಿದ್ದರು. (ಶರಣರ 'ಕಾಯಕ' ಮತ್ತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ 'ಆರ್ಥಿಕ ನ್ಯಾಯ') 'ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿ' ಎನ್ನುವುದು ಶ್ರಮ ವಿಭಜನೆಯಲ್ಲ, ಅದು 'ಶ್ರಮಿಕರ ವಿಭಜನೆ' ಎಂದಿದ್ದರು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್. ಬಸವಣ್ಣನವರು ಹೇಗೆ ಹರಳಯ್ಯ ಮತ್ತು ಮಧುವರಸರ ಕುಟುಂಬಗಳನ್ನು ಒಂದುಗೂಡಿಸಿ ಜಾತಿ ವಿನಾಶಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದರೋ, ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರು ಸಂವಿಧಾನದ ಮೂಲಕ ಅಸ್ಪೃಶ್ಯತೆ ನಿವಾರಿಸಿ ಅಂತಹದ್ದೇ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಜಾರಿಗೆ ತಂದರು.

    ಇಂದಿನ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆ ವಚನಗಳನ್ನು ಕಂಠಪಾಠ ಮಾಡದೆ, ಅವುಗಳಲ್ಲಿರುವ 'ಸಮಾನತೆ' (Equality) ಮತ್ತು 'ಸೋದರತ್ವ' (Fraternity) ಎನ್ನುವ ಸಂವಿಧಾನಿಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಬಸವಣ್ಣನವರ ಸ್ತ್ರೀವಾದ ಮತ್ತು ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಅವರ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ—ಇವೆರಡೂ ಒಂದೇ ಸತ್ಯದ ಎರಡು ಭಾಷೆಗಳು. ಅಂದು ಶರಣರು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನೇ, ಇಂದು (ಇಂದಿನ ಅಗತ್ಯ) ಅಂಬೇಡ್ಕರ್ ಕಾನೂನಿನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

"ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎನ್ನುವುದು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿಲ್ಲ, ಅದು ಪರಸ್ಪರ ಗೌರವಿಸುವ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆ ಕಾಣುವ ನಮ್ಮ ಮನಸುಗಳಲ್ಲಿದೆ."

ಬರಹ:

- ಕಿರಣ್  ದಾನಿ   (ರಣಗಲ್ ನ್ಯೂಸ್ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು)

All Rights Reserved: The complete rights of this column belong to 'RanagalNewz'. Republishing parts or the entirety of this article without prior permission is unlawful. Copyright © 2026