ಬಸವಣ್ಣನವರ ಮೂಲ ವಚನಗಳ "ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ" ಅಂಕಿತವನ್ನು "ಲಿಂಗದೇವ" ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಆಪಾದನೆ ಇವರ ಮೇಲಿತ್ತು.

ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಶರಣ ಚಳವಳಿಯು ಮಹಿಳೆಗೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಹೆಬ್ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟಿತು. ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಆಯ್ದಕ್ಕಿ ಲಕ್ಕಮ್ಮನವರಂತಹ ಧೀಮಂತ ಶರಣೆಯರ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಇಪ್ಪತ್ತನೆಯ ಶತಮಾನದ ಆಧುನಿಕ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಮರುಪರಿಚಯಿಸಿದ ಕೀರ್ತಿ ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಹನ್ನೆರಡನೆಯ ಶತಮಾನದ ಕಲ್ಯಾಣ ಕ್ರಾಂತಿಯ ನಂತರ, ಶರಣರ ವೈಚಾರಿಕ ಧ್ವನಿ ಕಾಲದ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿಹೋಗಿತ್ತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳು ಪುರುಷಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹಿಡಿತಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ, ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಕೇವಲ ಉಪಾಸನೆಯ ಹಕ್ಕನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಳಿಸಿದ್ದವು. ಇಂತಹ ಜಡಗಟ್ಟಿದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ಕೈಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರ ಇಡೀ ಧಾರ್ಮಿಕ ಲೋಕವನ್ನೇ ಬೆಚ್ಚಿಬೀಳಿಸಿತು. ಮಹಿಳೆಯ ಆತ್ಮಗೌರವ ಅಡಗಿರುವುದು ಆಕೆಯ ವೈಚಾರಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುವುದು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರು ಬಲವಾಗಿ ನಂಬಿದ್ದರು. ಅವರು ವೇದಿಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಭಾಷಣ ಬಿಗಿಯುವ ಸುಧಾರಕರಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಬಯಲುಸೀಮೆಯ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗಗಳ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳನ್ನು ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಮುಖ್ಯವಾಹಿನಿಗೆ ತರಲು ಶ್ರಮಿಸಿದ ಶಕ್ತಿ. ಮಹಿಳೆಯರಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು, ವಸತಿ ನಿಲಯಗಳು ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತರಬೇತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಮೂಲಕ ಹೆಣ್ಣುಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸದ ಬೀಜ ಬಿತ್ತಿದರು. ಅಜ್ಞಾನದ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನದ ದೀವಿಗೆಯನ್ನು ಹಚ್ಚುವ ಮೂಲಕ ಮಹಿಳಾ ಸಬಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಭದ್ರವಾದ ಅಡಿಪಾಯ ಹಾಕಿದರು. "ಇವನಾರವ ಇವನಾರವನೆನ್ನದೆ ಇವ ನಮ್ಮವನೆನ್ನಿ" ಎಂಬ ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನ ಜಾತಿ ಪದ್ಧತಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಲಿಂಗ ತಾರತಮ್ಯಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ನೆನಪಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಪುರುಷಪ್ರಧಾನ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಮಾಯೆ, ಪಾಪದ ಮೂಲ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲಘಟ್ಟವೊಂದಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಕಠಿಣ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ, "ಹೆಣ್ಣು ಹೆಣ್ಣಲ್ಲ, ಗಂಡು ಗಂಡಲ್ಲ, ಆತ್ಮವು ಲಿಂಗಾತೀತ" ಎನ್ನುವ ಶರಣರ ಸಾರವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಬುದ್ಧವಾಗಿ ಮಂಡಿಸಿದರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮ ಸಮ್ಮೇಳನಗಳಲ್ಲಿ ನೀಡಿದ ಉಪನ್ಯಾಸಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸಿದವು. ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳಲ್ಲಿ, ಮಂತ್ರೋಪದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಪೀಠಾರೋಹಣದ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಸಮಾನ ಹಕ್ಕಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಿದರು. ಈ ವೈಚಾರಿಕ ಕ್ರಾಂತಿಯು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ, ಸಾಮಾನ್ಯ ಕುಟುಂಬಗಳಲ್ಲೂ ಗಂಡು-ಹೆಣ್ಣಿನ ನಡುವಿನ ಸಮಾನತೆಯ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಮುಂಚೂಣಿಗೆ ತಂದಿತು. ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರ ಹೋರಾಟದ ಹಾದಿ ಸುಲಭದ್ದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಾದಿ ಪುರುಷ ಸಮಾಜದ ವಿರುದ್ಧದ ನೇರ ಯುದ್ಧವಾಗಿತ್ತು. ಧಾರ್ಮಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳ ಮುಖ್ಯಸ್ಥರಾಗಿ ಕೇವಲ ಪುರುಷರೇ ಇರಬೇಕೆಂಬ ಲಿಖಿತ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮುರಿದು, ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳಾ ಜಗದ್ಗುರುವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸ ನಿರ್ಮಿಸಿದರು. ಇದು ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಅಧಿಕಾರದ ಹಸ್ತಾಂತರವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಶತಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಎರಡನೇ ದರ್ಜೆಯ ಪ್ರಜೆಯಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ಪಿತೃಪ್ರಧಾನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ನೀಡಿದ ತಕ್ಕ ಉತ್ತರವಾಗಿತ್ತು. ಮಹಿಳೆಯರ ಆಸ್ತಿ ಹಕ್ಕು, ವಿಚ್ಛೇದಿತ ಮಹಿಳೆಯರ ಪುನರ್ವಸತಿ ಮತ್ತು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಂಟಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಎದುರಿಸುವ ಶೋಷಣೆಗಳ ವಿರುದ್ಧ ಅವರು ಧ್ವನಿ ಎತ್ತಿದರು. ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಮುಖ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳಾ ಹಕ್ಕುಗಳ ಜಾಗೃತಿಗಾಗಿ ಅವರು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಪಾದಯಾತ್ರೆಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾಗಿವೆ. ಸಮಾಜ ಸುಧಾರಣೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾದ ಬೆದರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಟೀಕೆಗಳನ್ನು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವೈಚಾರಿಕ ಶಸ್ತ್ರಗಳ ಮೂಲಕವೇ ಧೈರ್ಯವಾಗಿ ಎದುರಿಸಿದರು. ಅನುಭವ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಮಪ್ರಭು, ಬಸವಣ್ಣನವರ ಜೊತೆಗೆ ಅಕ್ಕಮಹಾದೇವಿ, ಮುಕ್ತಾಯಕ್ಕ ಕೂಡ ಸಮಾನ ಆಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಜ್ಞಾನದ ಚರ್ಚೆ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರು ಎಂಬ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ತಮ್ಮ ಬರಹಗಳ ಮೂಲಕ ಸಾಬೀತುಪಡಿಸಿದರು. ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ರಚಿಸಿದ ಸಂಶೋಧನಾ ಗ್ರಂಥಗಳು ಮತ್ತು ಲೇಖನಗಳು ಶರಣ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಪರಿಚಯಿಸಿದವು. ಕಲ್ಯಾಣದ ಕ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರು ಗೃಹಿಣಿಯರಾಗಿರದೆ ಕಾಯಕ ಮತ್ತು ದಾಸೋಹದ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಸಿದರು. ತಜ್ಞರ ವರದಿಗಳು ಮತ್ತು ಇತಿಹಾಸಕಾರರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರ ಬರಹಗಳು ಕರಾವಳಿ ಮತ್ತು ಹೈದರಾಬಾದ್ ಕರ್ನಾಟಕ ಭಾಗದ ಮಹಿಳೆಯರಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಜಾಗೃತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದವು. ಇವರ ಪ್ರಭಾವದಿಂದಾಗಿ ನೂರಾರು ಮಹಿಳೆಯರು ವಚನ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಇಳಿದರು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾಯಕತ್ವ ವಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮುಂದೆ ಬಂದರು. ಇದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಪುನರುತ್ಥಾನವಾಗಿರದೆ, ಮಹಿಳಾ ಚಳವಳಿಯ ಹೊಸ ಪರ್ವವಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿತು. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಸಿದ್ಧಾಂತವು ಮಠಗಳ ನಾಲ್ಕು ಗೋಡೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಉಳಿದರೆ ಅದು ನಶಿಸಿಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯ ಹಿರಿಯ ಸಂಶೋಧಕರಿಗೆ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನರಿತ ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು, ಬಸವ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಹಳ್ಳಿ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ತಲುಪಿಸಲು ಶಿಸ್ತುಬದ್ಧ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕರ ಪಡೆಯನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿದರು. ಈ ಪ್ರಚಾರಕರಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರಿಗೆ ಮತ್ತು ಶೋಷಿತ ಸಮುದಾಯಗಳಿಗೆ ಮೊದಲ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಅವರು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪೂಜಾ ವಿಧಿಗಳನ್ನು ಕಲಿಸದೆ, ಮೂಢನಂಬಿಕೆಗಳ ನಿರ್ಮೂಲನೆ ಮತ್ತು ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಸಾರಕ್ಕೆ ಪ್ರಚಾರಕರನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಂಡರು. ಕರ್ನಾಟಕದ ಗಡಿ ಭಾಗಗಳಾದ ಬೆಳಗಾವಿ, ಬೀದರ್ ಮತ್ತು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರದ ಕೆಲವು ಪ್ರಾಂತ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಧರ್ಮ ಪ್ರಚಾರಕರು ಕೈಕೊಂಡ ಜನಜಾಗೃತಿ ಅಭಿಯಾನಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿವೆ. ಈ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯು ಧರ್ಮವನ್ನು ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಆಸ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತು. ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ರೂಪಿಸಿದ ಶರಣ ಮೇಳಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಉತ್ಸವಗಳು ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿಗಳಾಗಿರಲಿಲ್ಲ, ಅವು ವೈಚಾರಿಕ ಸಂಸತ್ತಿನ ವೇದಿಕೆಗಳಾಗಿದ್ದವು. 12ನೇ ಶತಮಾನದ ಅನುಭವ ಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಶರಣೆಯರಿಗಿದ್ದ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ತಮ್ಮ ಪ್ರವಚನಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಬರಹಗಳ ಮೂಲಕ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಸಿದರು. ಇಲ್ಲಿ ಕಾಯಕ (ದುಡಿಮೆ) ಮತ್ತು ದಾಸೋಹ (ಸೇವೆ) ತತ್ವಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಆದ್ಯತೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರ ಸುದೀರ್ಘ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಯಣವು ಕೇವಲ ಪ್ರಶಂಸೆಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಕೂಡಿರಲಿಲ್ಲ; ಅದು ತೀವ್ರ ಸ್ವರೂಪದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳಿಗೂ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ದೊಡ್ಡ ಆಪಾದನೆ ಮತ್ತು ವಿವಾದ ಎಂದರೆ ಬಸವಣ್ಣನವರ ವಚನಗಳ ಅಂಕಿತ ನಾಮವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಶತಶತಮಾನಗಳಿಂದ ನಡೆದುಬಂದ "ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ" ಎಂಬ ಅಂಕಿತ ನಾಮದ ಜಾಗದಲ್ಲಿ "ಲಿಂಗದೇವ" ಎಂದು ಮರುನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದರು. ಈ ಕ್ರಮವು ಕರ್ನಾಟಕದ ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತಲ್ಲಣವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿತು. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಸಂಶೋಧಕರು, ಇತಿಹಾಸಕಾರರು ಮತ್ತು ಶರಣ ಸಾಹಿತ್ಯದ ತಜ್ಞರು ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರ ಈ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಖಂಡಿಸಿದರು. ಮೂಲ ವಚನಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕತೆ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠತೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರಲಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಗಂಭೀರ ಆರೋಪಗಳು ಅವರ ಮೇಲೆ ಕೇಳಿಬಂದವು. ಇದು ಬೌದ್ಧಿಕ ಚರ್ಚೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೆ, ವಚನಗಳ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಉಳಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರತಿಭಟನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ವಚನಗಳ ಅಂಕಿತ ನಾಮ ಬದಲಾವಣೆಯ ಈ ವಿವಾದವು ಮಠದ ಆವರಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಅಂತಿಮವಾಗಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿತು. ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದ "ಬಸವ ವಚನ ದೀಪ್ತಿ" ಎಂಬ ಗ್ರಂಥದಲ್ಲಿನ ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಶಾಂತಿ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಧಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಿವೆ ಎಂಬ ಆಪಾದನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ರಾಜ್ಯ ಸರ್ಕಾರವು ಆ ಕೃತಿಯನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು. ಈ ಪ್ರಕರರ್ಣವು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತೀವ್ರ ಚರ್ಚೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಈ ನಿಷೇಧದ ವಿರುದ್ಧ ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ಸುದೀರ್ಘ ಕಾನೂನು ಹೋರಾಟವನ್ನು ನಡೆಸಿದರು. ಪ್ರಕರಣವು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದವರೆಗೂ ತಲುಪಿತು. ಇತಿಹಾಸದ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಮಾರ್ಪಡಿಸಬಾರದು ಎಂಬ ಕಾನೂನಾತ್ಮಕ ತಜ್ಞರ ವರದಿಗಳನ್ನು ಪುರಸ್ಕರಿಸಿದ ನ್ಯಾಯಾಲಯವು ಸರ್ಕಾರದ ನಿಷೇಧವನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿಯಿತು. ಈ ಘಟನೆಯು ಅವರ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಬದುಕಿಗೆ ಮತ್ತು ಧಾರ್ಮಿಕ ನಾಯಕತ್ವಕ್ಕೆ ಎದುರಾದ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣ ಸವಾಲಾಗಿತ್ತು. ಲಿಂಗಾಯತ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಗಬೇಕು ಎಂಬ ಹೋರಾಟದ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತೆ ಮಹಾದೇವಿಯವರು ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದರೆ, ಈ ಹೋರಾಟದ ಹಾದಿಯಲ್ಲೂ ಅವರ ಮೇಲೆ ಹಲವಾರು ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಆರೋಪಗಳು ಕೇಳಿಬಂದವು. ಲಿಂಗಾಯತ ಮತ್ತು ವೀರಶೈವ ಸಮಾಜಗಳ ನಡುವೆ ಕಂದಕ ಸೃಷ್ಟಿಸಲು ಮತ್ತು ಸಮಾಜವನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ ವಿಭಜಿಸಲು ಇವರು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬ ಆಪಾದನೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಯಿತು. ಮಠದ ಆಂತರಿಕ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಏಕಪಕ್ಷೀಯವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬ ಟೀಕೆಗಳು ಸ್ವತಃ ಅವರ ಅನುಯಾಯಿಗಳ ವಲಯದಲ್ಲೇ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಕೇಳಿಬಂದಿದ್ದವು. ಹಿರಿಯ ಪತ್ರಕರ್ತರ ಮತ್ತು ವಿಶ್ಲೇಷಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮಠಾಧೀಶರ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದರಿಂದಲೇ ಅವರ ಮೇಲೆ ಇಂತಹ ಆರೋಪಗಳನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಹೊರಿಸಲಾಗಿತ್ತು ಎಂಬ ವಾದವೂ ಇದೆ. ಏನೇ ಇರಲಿ, ಈ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಶರಣ ಚಳವಳಿಯ ಒಗ್ಗಟ್ಟಿಗೆ ಹಿನ್ನಡೆಯನ್ನು ತಂದಿದ್ದಂತೂ ಕಹಿ ಸತ್ಯ.

• ಬಸವಣ್ಣನವರ ಮೂಲ ವಚನಗಳ "ಕೂಡಲಸಂಗಮದೇವ" ಅಂಕಿತವನ್ನು "ಲಿಂಗದೇವ" ಎಂದು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಯತ್ನಿಸಿದ ಪ್ರಮುಖ ಆಪಾದನೆ ಇವರ ಮೇಲಿತ್ತು. ವಚನಗಳ ಐತಿಹಾಸಿಕ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಇವರ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ನಾಡಿನ ಹಿರಿಯ ಸಂಶೋಧಕರು ಮತ್ತು ತಜ್ಞರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸಿದರು. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೌಕಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಾಗ ಎದುರಾದ ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ವಿರೋಧಗಳು ಮತ್ತು ಆಂತರಿಕ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಅವರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪಯಣದ ಕಠಿಣ ಹಾದಿಯಾಗಿದ್ದವು.

ಬರಹ:

- ಕಿರಣ್  ದಾನಿ   (ರಣಗಲ್ ನ್ಯೂಸ್ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು)

All Rights Reserved: The complete rights of this column belong to 'RanagalNewz'. Republishing parts or the entirety of this article without prior permission is unlawful. Copyright © 2026