ಶಿಕ್ಷಣದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಗೆ ಬಂದೊದಗಿದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಆತಂಕ

ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಮರೀಚಿಕೆ: ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳ ವಿಲೀನ - ಶಿಕ್ಷಣ ಹಕ್ಕುಗಳ ಕಗ್ಗೊಲೆ?

ಶಿಕ್ಷಣದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಗೆ ಬಂದೊದಗಿದ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯ ಆತಂಕ

ಇಂದು ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯು ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಯ ದೇಗುಲವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ; ಬಂಡವಾಳಶಾಹಿ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಅಂಕಿತದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು 'ಸರಕು' ಆಗಿ ಪರಿವರ್ತಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಖಾಸಗೀಕರಣದ ವಿಷವರ್ತುಲದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪಶುವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾರತದ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರದ ನೀತಿ ನಿರೂಪಕರು ಮುಂದಿಡುತ್ತಿರುವ 'ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಶಾಲೆ' (Magnet Schools) ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಅದರ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ಅಪಾಯಗಳು ಅಗಾಧವಾಗಿವೆ.

ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಅಭಿವೃದ್ಧಿಪಡಿಸುವ ಬದಲು, ಅವುಗಳನ್ನು 'ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆ' ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ತಪ್ಪು ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಸರ್ಕಾರ ಬಿಡಬೇಕಿದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ ಎಂಬ ನೆಪದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವುದು ಅಥವಾ ವಿಲೀನಗೊಳಿಸುವುದು, ಸಂವಿಧಾನದ ಆಶಯಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ನಡೆ. ಶಿಕ್ಷಣ ಎನ್ನುವುದು ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಗುವಿನ ಜನ್ಮಸಿದ್ಧ ಹಕ್ಕು, ಅದು ಆರ್ಥಿಕ ಲಾಭ-ನಷ್ಟದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಒಳಪಡಬಾರದು.

ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಶಾಲೆ - ಇದು ವರವೋ ಅಥವಾ ಶಾಪವೋ?

ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಶಾಲೆಗಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಯು ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರದೇಶದ ಎಲ್ಲಾ ಸಣ್ಣ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ, ಒಂದು ಕಡೆ ಆಧುನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳ ದೊಡ್ಡ ಶಾಲೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದಾಗಿದೆ. ಇಂತಹ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಆಕರ್ಷಕ ಕಲಿಕಾ ಪರಿಕರಗಳು, ಡಿಜಿಟಲ್ ತರಗತಿಗಳು ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ, "ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಶಾಲೆಗಾಗಿ ಹತ್ತು ಶಾಲೆಗಳ ಬಲಿ" ಪಡೆಯುವ ಈ ಸಮೀಕರಣವು ಅತ್ಯಂತ ಅಪಾಯಕಾರಿ.

ಇದು ನೇರವಾಗಿ ನೆರೆಯ ಶಾಲೆಗಳ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನೇ ಅಳಿಸಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಶಾಲೆ ಮುಚ್ಚುವುದರಿಂದ ಆ ಗ್ರಾಮದ ಬಡ ಕುಟುಂಬದ ಮಕ್ಕಳು ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ವಂಚಿತರಾಗುವ ಭೀತಿ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಶಾಲೆಗಳು ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ, ಶಿಕ್ಷಣದ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವೀಕರಣವನ್ನು ತಡೆದು, ಒಂದು ರೀತಿಯ 'ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು' ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿವೆ ಎಂದರೆ ಅತಿಶಯೋಕ್ತಿಯಲ್ಲ.

ವಿಲೀನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ - ಶಿಕ್ಷಣ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆಯ ಉಲ್ಲಂಘನೆ

ಶಿಕ್ಷಣ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆ (RTE) ಪ್ರಕಾರ, ಪ್ರತಿ ಮಗುವಿಗೂ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ನಿಗದಿತ ಅಂತರದಲ್ಲಿ ಶಾಲೆ ಸಿಗಬೇಕು. ಆದರೆ, ಶಾಲೆಗಳ ವಿಲೀನದಿಂದಾಗಿ ಮಕ್ಕಳು ಕಿಲೋಮೀಟರ್‌ಗಟ್ಟಲೆ ದೂರ ಸಾಗಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಇದು ಮಕ್ಕಳ ಭದ್ರತೆ ಮತ್ತು ಸುರಕ್ಷತೆಯ ಮೇಲೆ ಗಂಭೀರ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳನ್ನು ಎತ್ತುತ್ತದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಾಲಕಿಯರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಇದು ಮಾರಕವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಲಿದೆ.

ದೂರದ ಶಾಲೆಗಳಿಗೆ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಳುಹಿಸಲು ಪಾಲಕರಿಗೆ ಹೊರೆಯಾಗುವ ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚ ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆಯ ಆತಂಕವು, ಶಾಲಾ ಚ್ಯುತಿ (Dropout) ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಿದೆ. ಇದು ಸರ್ಕಾರದ ಗುಪ್ತ ಕಾರ್ಯಸೂಚಿಯಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿದ್ದು, ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಕ್ರಮೇಣ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಮುಚ್ಚುವ ಹುನ್ನಾರದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ.

ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಬೇರುಗಳು

ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಯು ಇಟ್ಟಿಗೆ, ಗಾರೆಗಳ ಕಟ್ಟಡವಲ್ಲ; ಅದು ಒಂದು ಆತ್ಮ. ಅನೇಕ ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಆಟದ ಮೈದಾನ, ಸಮುದಾಯ ಭವನ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಭೆಗಳಿಗೆ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳೇ ಆಧಾರ. ಶಾಲೆ ಮುಚ್ಚುವುದು ಎಂದರೆ ಇಡೀ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕಸಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಶಿಕ್ಷಕರು ಮತ್ತು ಪಾಲಕರ ನಡುವಿನ ಬಾಂಧವ್ಯವು ಬೋಧನೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ, ಸಮುದಾಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಕೊಂಡಿಯಾಗಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಈ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುವುದು, ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯನ್ನು ಬೇರುಗಳಿಂದ ಕಿತ್ತು ಹಾಕುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾಗಿದೆ.

"ಒಂದು ಶಾಲೆ ಮುಚ್ಚಿದಾಗ: ಒಂದು ಗ್ರಾಮದ ವ್ಯಥೆ"; ಬಲಿ ಕೊಡುವುದಲ್ಲ, ಬಲಪಡಿಸುವುದು"

ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್ ಅಥವಾ ಇತರ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಕ-ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಅನುಪಾತ ಹೇಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ. "ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಶಾಲೆ ಎನ್ನುವುದು ಪಾಶ್ಚಿಮಾತ್ಯ ದೇಶಗಳ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಮಾದರಿ, ಅದು ಭಾರತದ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ".

ಕರ್ನಾಟಕದ ಉತ್ತರ ಭಾಗದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗ್ರಾಮ 'ಕ' ದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಸರ್ಕಾರಿ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆಯನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ 12 ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿದ್ದರು. ವಿಲೀನದ ನಂತರ, 5 ಕಿ.ಮೀ. ದೂರದ ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕು ಎಂಬ ಆದೇಶ ಬಂತು.

ಈ 12 ಮಕ್ಕಳ ಪೈಕಿ 4 ಹುಡುಗಿಯರು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನೇ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿದರು (ಪಾಲಕರು ದೂರಕ್ಕೆ ಕಳುಹಿಸಲು ಭಯಪಟ್ಟರು). ಇಬ್ಬರು ಹುಡುಗರು ಖಾಸಗಿ ಶಾಲೆ ಸೇರಿದರು (ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು). ಉಳಿದ 6 ಮಕ್ಕಳು ಮಾತ್ರ ದೂರದ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಅವರು ಪ್ರತಿದಿನ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಎದ್ದು ನಡೆದು ಹೋಗುವುದರಿಂದ ಶಾಲೆಗೆ ತಲುಪುವಷ್ಟರಲ್ಲಿ ದಣಿದು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.

ಈಗ ಆ ಹಳ್ಳಿಯ ಶಾಲೆಯ ಕಟ್ಟಡವು ಒಂದು ಪಾಳುಬಿದ್ದ ಗೋಡೌನ್ ಆಗಿದೆ. ಗ್ರಾಮದ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವೊಂದು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿದೆ.

ವಿಶ್ವದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಣ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಫಿನ್‌ಲ್ಯಾಂಡ್‌ನಲ್ಲಿ, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಕಡಿಮೆಯಿರುವ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಬದಲು, ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಕರ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿನ ಶಿಕ್ಷಣ ನೀತಿಯು "No school is too small" (ಯಾವುದೇ ಶಾಲೆ ಚಿಕ್ಕದಲ್ಲ) ಎಂಬ ತತ್ವದ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.

ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯವು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚುವ ಬದಲಿಗೆ, 'ಜನಕೀಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಅಭಿಯಾನ'ದ ಮೂಲಕ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಪುನಶ್ಚೇತನಗೊಳಿಸಿತು. ಇದು ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಶಾಲೆಗಳಿಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ಯಶಸ್ವಿ ಮಾದರಿಯಾಗಿದೆ.

"ಸಂವಿಧಾನದ 21-A ವಿಧಿ ಮತ್ತು ಸಮಾನ ಶಿಕ್ಷಣ"

ಭಾರತದ ಸಂವಿಧಾನವು ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಶಾಲೆಗಳ ಮೂಲಕ ಶ್ರೀಮಂತ ಮತ್ತು ಬಡ ಮಕ್ಕಳ ನಡುವೆ ಅಂತರ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಂವಿಧಾನದ 'ಸಮಾನತೆಯ ಹಕ್ಕು' (Right to Equality) ಉಲ್ಲಂಘನೆ.

ದತ್ತಾಂಶಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ

ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಅಂಕಿಅಂಶ: 'ಯುಡೈಸ್' (UDISE+) ವರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ, ಕಳೆದ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶಾದ್ಯಂತ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಶಾಲೆಗಳಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ 15ಕ್ಕಿಂತ ಕಡಿಮೆಯಿದೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಸಾವಿರಾರು ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ವಿಲೀನಗೊಳಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸರ್ಕಾರವು ಒಂದು ಶಾಲೆ ಮುಚ್ಚುವ ಮೂಲಕ ಉಳಿಸುವ ಹಣವು, ಆ ಗ್ರಾಮದ ಬಡ ಕುಟುಂಬಗಳಿಗೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ತಗಲುವ ಸಾರಿಗೆ ವೆಚ್ಚಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಒಬ್ಬ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗಲು ದಿನಕ್ಕೆ 10 ರೂ. ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದರೆ, ತಿಂಗಳಿಗೆ 300 ರೂ. ಆಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಡತನ ರೇಖೆಗಿಂತ ಕೆಳಗಿರುವ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆ.

ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಶಾಲೆಯ ಅಂತರ 3 ಕಿ.ಮೀ.ಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾದಾಗ, ಬಾಲಕಿಯರ ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಹೊರಗುಳಿಯುವ ಪ್ರಮಾಣ (Dropout rate) ಶೇ. 20 ರಿಂದ ಶೇ. 30ರಷ್ಟು ಏರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

☑ ಶಾಲೆಗಳನ್ನು ಆರ್ಥಿಕ ಹೊರೆಯೆಂದು ಭಾವಿಸದೆ, ಮಾನವ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಹೂಡಿಕೆಯಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು. ಶಾಲಾ ವಿಲೀನವು ಶಿಕ್ಷಣ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದೆಯ ಆಶಯಗಳನ್ನು ಬುಡಮೇಲು ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಸರ್ಕಾರಿ ಶಾಲೆಗಳು ಗ್ರಾಮದ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುಗಳಾಗಿವೆ. ವಿಲೀನಕ್ಕಿಂತ ಶಾಲೆಗಳ ಮೂಲಸೌಕರ್ಯ ಬಲವರ್ಧನೆಯೇ (Strengthening) ಶಾಶ್ವತ ಪರಿಹಾರ. ಸರ್ಕಾರಿ ನೀತಿಗಳು ಮಕ್ಕಳ ಕೇಂದ್ರಿತವಾಗಿರಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಖಾಸಗಿ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳ ಪರವಾಗಿರಬಾರದು.

"ನಮ್ಮ ಸರ್ಕಾರಗಳು ಮ್ಯಾಗ್ನೆಟ್ ಶಾಲೆಗಳ ಮೂಲಕ 'ಆಧುನಿಕತೆ'ಯನ್ನು ತರುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ, ಆ ಆಧುನಿಕತೆಯ ಬೆಲೆ ಗ್ರಾಮೀಣ ಬಡವರ ಶಿಕ್ಷಣದ ಹಕ್ಕಿನ ಬಲಿಪಶುವಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಮಾತ್ರ ಕಠೋರ ಸತ್ಯ."

 

 ಬರಹ:

- ಕಿರಣ್  ದಾನಿ   (ರಣಗಲ್ ನ್ಯೂಸ್ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು)

All Rights Reserved: The complete rights of this column belong to 'RanagalNewz'. Republishing parts or the entirety of this article without prior permission is unlawful. Copyright © 2026