ಶೋಷಣೆ ಒಂದು ಪಿಡುಗೇ?

ಶೋಷಣೆಯ ಚಕ್ರ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಾಮರಸ್ಯದ ಹುಡುಕಾಟ: ಒಂದು ವೈಚಾರಿಕ ನೋಟ

ಇಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳು ಮತ್ತು ಚರ್ಚಾ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ "ಶೋಷಣೆ" ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಲಘುವಾಗಿ ಮತ್ತು ತಮ್ಮದೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲರೂ ತಾವು ಶೋಷಿತರೆಂದು ಘೋಷಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ, "ಶೋಷಕರು ಯಾರು?" ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹುಟ್ಟುವುದು ಸಹಜ. ಶೋಷಣೆಯ ಸಾಪೇಕ್ಷತೆ (Relativity of Exploitation), ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಶೋಷಣೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಥಿರವಾದದ್ದಲ್ಲ, ಅದು ಸಾಪೇಕ್ಷ. ಇತಿಹಾಸದ ವಿವಿಧ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅಧಿಕಾರ ಕೇಂದ್ರಗಳು ಬದಲಾಗಿವೆ. ಇಂದು ಶೋಷಿತ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಮುದಾಯ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿ, ತನ್ನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಸುಧಾರಿಸಿದಾಗ ಅಥವಾ ಪ್ರಭಾವಿ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ, ಅರಿವಿಲ್ಲದೆಯೇ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಅಧಿಕಾರ ಚಲಾಯಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಮಾಜಶಾಸ್ತ್ರಜ್ಞರು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ.

​ಶೋಷಣೆ ಒಂದು ಪಿಡುಗೇ?: ಹೌದು, ಶೋಷಣೆಯನ್ನು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪಿಡುಗು ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಇತಿಹಾಸದ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡುವುದು ಅಪಾಯಕಾರಿ. ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಡಬಾರದು, ಆದರೆ ಅದನ್ನೇ ಇಂದಿನ ದ್ವೇಷಕ್ಕೆ ಇಂಧನವಾಗಿಸುವುದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಮಾರಕ. ಇಡೀ ಸಮಾಜವನ್ನು "ಶೋಷಕ" ಮತ್ತು "ಶೋಷಿತ" ಎಂದು ವಿಂಗಡಿಸುವುದು ವೈಚಾರಿಕ ದೋಷ. ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿ, ಸಮುದಾಯಗಳ ನಡುವೆ ಶಾಶ್ವತ ಗೋಡೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಲು ಜನರಿಗೆ ಕಷ್ಟವಾಗಲು ಕಾರಣವೆಂದರೆ "ಗುರುತಿನ ರಾಜಕೀಯ" (Identity Politics). ತಮ್ಮ ಸಮುದಾಯದ ಐಡೆಂಟಿಟಿಯನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಲು 'ಶೋಷಣೆಯ ನಿರೂಪಣೆ'ಯನ್ನು (Narrative) ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಬಳಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.

​ಪರಿಹಾರ ಮತ್ತು ಮುಂದಿನ ದಾರಿ: ನಮಗೆ ಬೇಕಿರುವುದು ನಿನ್ನೆಗಳ ಜಗಳದ ಅಂತ್ಯವಲ್ಲ, ನಾಳೆಗಳ ಸುಸ್ಥಿರ ಬದುಕು. ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ದ್ವೇಷ ಬಿತ್ತಲು ಬಳಸುವ ಬದಲು, ಅನ್ಯಾಯಗಳು ಮರುಕಳಿಸದಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆ ವಹಿಸಲು ಬಳಸಬೇಕು. ಅಧಿಕಾರ ಮತ್ತು ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಕೆಲವೇ ವರ್ಗದ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯದಂತೆ, ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸುವುದು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ. "ಯಾರು ಯಾರನ್ನು ಶೋಷಿಸಿದರು?" ಎಂದು ಕೇಳುವ ಬದಲು, "ಯಾರೂ ಯಾರನ್ನೂ ಶೋಷಿಸದ ಸಮಾಜವನ್ನು ಹೇಗೆ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು?" ಎಂಬುದು ಮುಂದಿನ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಬೇಕು. ಯಾರೊಬ್ಬರನ್ನೂ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ನಿಂದಿಸುವುದರಿಂದಲೋ ಅಥವಾ ಸ್ವಯಂ ಪೀಡಿತರೆಂದು ಕರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದಲೋ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಸಾಮರಸ್ಯದ ದಾರಿಯು ಪರಸ್ಪರ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಅಳಿಸಿ, ಸಮಾನ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಸಾಧ್ಯ. ಇದು ಮಾನವೀಯತೆಯ ವಿಜಯದ ಪಥವಾಗಿದೆ.

ದ್ವಂದ್ವಗಳ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ನಿರೂಪಣೆಗಳು; 

ಶೋಷಣೆಯ ಈ ಚರ್ಚೆಯು ಇತಿಹಾಸಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ; ಇದು ವರ್ತಮಾನದ ಅತಿದೊಡ್ಡ ದ್ವಂದ್ವವಾಗಿದೆ. ಸಮಸ್ಯೆ ಎಂದರೆ, ಶೋಷಣೆಯ ಸ್ವರೂಪ ಬದಲಾಗಿದೆ, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ನೋಡುವ ಕಣ್ಣುಗಳು ಮಾತ್ರ ಹಳೆಯದಾಗಿವೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಯಾರೇ ಆದರೂ ತಮ್ಮ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ 'ಶೋಷಣೆ' ಎಂಬ ಪದವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಿಂದಾಗಿ, ನಿಜಕ್ಕೂ ಶೋಷಣೆಗೆ ಒಳಗಾದವರಿಗೆ ಸಿಗಬೇಕಾದ ನ್ಯಾಯ ಸಿಗುತ್ತಿದೆಯೇ ಅಥವಾ ಶೋಷಣೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಹೊಸ ರೀತಿಯ ಅಧಿಕಾರಶಾಹಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆಯೇ ಎಂಬುದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಇದು ನಿಖರವಾಗಿ ಯಾರ ಕೈಗೂ ಸಿಗದಂತಹ, ಹಿಡಿದಿಟ್ಟರೆ ಜಾರುವ ಮರಳಿನಂತಹ ವಿಷಯ. ನಾವು ಯಾರನ್ನು "ಶೋಷಕ" ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಿದ್ದೇವೋ, ಅವರು ಕೂಡ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶೋಷಿತರಾಗಿರಬಹುದು. ಈ ಚಕ್ರದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿರುವ ಸಮಾಜ, ಯಾರು ದೌರ್ಜನ್ಯ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆತು, ಪರಸ್ಪರ ಆರೋಪ-ಪ್ರತ್ಯಾರೋಪಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಲ ಕಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಒಂದು ಬಗೆಯ 'ಸಾಂಸ್ಥಿಕ ದ್ವಂದ್ವ'. ವಿಜ್ಞಾನ ವಿಕಾಸವನ್ನು (Evolution) ನಂಬುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸಮಾಜ ವಿಕಾಸದಲ್ಲಿ ಮರೆತಿರುವುದು 'ಸಹಬಾಳ್ವೆ'. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸಮುದಾಯವು ತಾನು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅಥವಾ ತಾನು ಪೀಡಿತ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ, ಮಾನವೀಯತೆಯ ಮೂಲಭೂತ ಗುಣವಾದ ಸಹಾನುಭೂತಿಯನ್ನು (Empathy) ಕೊಲ್ಲುತ್ತಿದೆ.

​ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರವೆಂದರೆ, ಚರ್ಚೆಯ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದು, ಸಮಗ್ರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ: ಯಾವುದೇ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಸಮುದಾಯವನ್ನು ಅವರ ಆರ್ಥಿಕ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಸರಳೀಕೃತ ವಿಂಗಡಣೆಗಳಾದ 'ಶೋಷಕ' ಮತ್ತು 'ಶೋಷಿತ' ಎಂಬುದನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು, 'ನೊಂದವನು' ಮತ್ತು 'ನೋವು ನೀಡಿದವನು' ಎಂಬ ಮಾನವೀಯ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ನೋಡಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ "ಶೋಷಿತರು" ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ, ಅದೇ ಸಮುದಾಯದ ಒಳಗಡೆ ಇರುವ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಧೈರ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಅಂತರಂಗದ ಶುದ್ಧೀಕರಣವೇ ಬಹಿರಂಗದ ಸುಧಾರಣೆಗೆ ಮೊದಲ ಮೆಟ್ಟಿಲು. ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವಾಗ, ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಕ್ಕೆ ಚ್ಯುತಿ ಬಾರದಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ 'ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ'. ಶೋಷಣೆಯು ಒಂದು ಪಿಡುಗು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ದ್ವೇಷವಲ್ಲ, 'ವೈಚಾರಿಕ ತಿಳುವಳಿಕೆ'. ಇತಿಹಾಸದ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಆಲೋಚನೆಯ ಬೆಳಕಿನಿಂದ ಅಳಿಸೋಣ. "ನಾನು ಶೋಷಿತನೋ ಅಥವಾ ಶೋಷಕನೋ?" ಎಂದು ಯೋಚಿಸುವ ಬದಲು, "ನಾನು ಈ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗೆ ನೆಮ್ಮದಿಯ ಬದುಕನ್ನು ನೀಡಬಲ್ಲೆನೇ?" ಎಂದು ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ದಿನವೇ ಬದಲಾವಣೆಯ ಆರಂಭ.

​"ನಿಮ್ಮ ಪ್ರಕಾರ, ಆಧುನಿಕ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಶೋಷಣೆಯ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ರೂಪ ಯಾವುದು?".

ಬರಹ:

✍️ *ಅಮರ್ಜಾ* - ಅಮರೇಗೌಡ ಪಾಟೀಲ ಜಾಲಿಹಾಳ, - ಮೊ. 9900504639

 

- ಕಿರಣ್ ದಾನಿ, ಸಂಪಾದಕರು, ರಣಗಲ್ ನ್ಯೂಜ್. © ಸರ್ವ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ.

All Rights Reserved: The complete rights of this column belong to 'RanagalNewz'. Republishing parts or the entirety of this article without prior permission is unlawful. Copyright © 2026