ಮಹದಾಯಿ (ಮಂಡೋವಿ) ನದಿ

ಮಹದಾಯಿ ಉಗಮ ಮತ್ತು ಅಸ್ಮಿತೆ -  ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಸೌಂದರ್ಯ ಮತ್ತು ನದಿಯ ಒಡಲು;

ಭಾರತದ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ತಾಣಗಳಾದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮಹದಾಯಿ (ಮಂಡೋವಿ) ನದಿ ಉಗಮವಾಗುತ್ತದೆ. ಬೆಳಗಾವಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಖಾನಾಪುರ ತಾಲೂಕಿನ ಭೀಮಗಢ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶವು ಈ ನದಿಯ ತಾಯಿಬೇರು. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಈ ಜಲಧಾರೆ, ನದಿಯಾಗಿರದೆ ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೈತರ ಪಾಲಿನ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಬಂಧವಾಗಿದೆ. ಪಶ್ಚಿಮಕ್ಕೆ ಹರಿಯುವ ನದಿಗಳು ಅರಬ್ಬಿ ಸಮುದ್ರವನ್ನು ಸೇರುವುದು ಭೌಗೋಳಿಕ ಸತ್ಯ. ಆದರೆ, ಆ ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ಸದ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾನವನ ಹಕ್ಕು ನಿಸರ್ಗದತ್ತವಾದುದು. ಮಹದಾಯಿ ನದಿ ತನ್ನ ಹರಿವಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಂದಕಗಳನ್ನು, ಕಾಡುಗಳನ್ನು ಹಾದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ, ಈ ನದಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹನಿ ನೀರು ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ಬರಡು ನೆಲಕ್ಕೆ ಸಂಜೀವಿನಿಯಂತೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದು ನಾವು ಮರೆಯಬಾರದ ಸತ್ಯ.

ಮಹದಾಯಿ ನದಿ ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದರೂ, ಅದರ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಲಿನ ನೀರು ಗೋವಾ ರಾಜ್ಯದ ಮೂಲಕ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ನದಿಯ ಒಟ್ಟು ಹರಿವಿನ ಶೇಕಡಾ 75ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ನೀರು ಕರ್ನಾಟಕದ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶದಿಂದಲೇ ಜಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ತಾಂತ್ರಿಕ ವರದಿಗಳ ಸಾರಾಂಶ. ಆದರೆ, ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಜಲ ವಿವಾದದ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿ, ಈ ನೀರು ಸಮುದ್ರ ಸೇರುತ್ತಿದೆಯೇ ಹೊರತು, ಕೃಷಿ ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿಲ್ಲ. ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ನಕ್ಷೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಕರ್ನಾಟಕದ ಮಲಪ್ರಭಾ ನದಿಗೆ ನೀರನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಿರುವ ಕಾರ್ಯವಾಗಿದೆ. ಗೋವಾದ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಇದು ಬೀರಬಹುದಾದ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಎಂದು ವಿಜ್ಞಾನಿಗಳು ಪದೇ ಪದೇ ಹೇಳುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ, ತಾಂತ್ರಿಕ ವಾದಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಲಾಭದ ಹಸಿವಿನ ಮುಂದೆ ಮಂಕಾಗಿವೆ.

ಬೆಳಗಾವಿ, ಧಾರವಾಡ, ಗದಗ ಮತ್ತು ಬಾಗಲಕೋಟೆ ಜಿಲ್ಲೆಗಳ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಮಹದಾಯಿ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಅಪಾರ ಭರವಸೆ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿವೆ. ದಶಕಗಳಿಂದಲೂ ಮಳೆಯ ಕೊರತೆ ಮತ್ತು ಅಂತರ್ಜಲ ಮಟ್ಟ ಕುಸಿತದಿಂದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿನ ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳು ಬಸವಳಿದಿವೆ. ರೈತರ ಪಾಲಿಗೆ ಮಹದಾಯಿ ಎಂದರೆ ಜೀವನೋಪಾಯ ಮತ್ತು ಆತ್ಮಗೌರವದ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹಸಿರಾಗಿದ್ದ ಈ ನೆಲ ಈಗ ಹನಿ ನೀರಿಗಾಗಿ ಪರಿತಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಮಹದಾಯಿ ಹೋರಾಟ ಪ್ರತಿಭಟನೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ, ಅದು ಇಲ್ಲಿನ ಜನರ ಅಸ್ಮಿತೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಈ ಪ್ರದೇಶದ ಆರ್ಥಿಕತೆಯು ನದಿ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ನೇರವಾಗಿ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ನೀರು ಸಿಕ್ಕರೆ, ಈ ಭಾಗದ ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ರಂಗವು ಹೊಸ ಚೇತನವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ನೀರಿನ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ದಶಕಗಳ ಹೋರಾಟ; ಮಹದಾಯಿ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಗರ ಹೋರಾಟವು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ಉಳಿಯಲಿದೆ. ಬೀದಿಗಿಳಿದು ರೈತರು, ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಗರಿಕರು ನಡೆಸಿದ ಹೋರಾಟಗಳು ಸರ್ಕಾರಗಳ ಕಣ್ಣು ತೆರೆಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಾಗಿವೆ. ಅನೇಕ ಬಾರಿ ನ್ಯಾಯಾಲಯಗಳ ಮೆಟ್ಟಿಲೇರಿದ್ದರೂ, ತೀರ್ಪುಗಳು ಆಮೆಗತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿರುವುದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಜಟಿಲತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ನೀರು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು. ನದಿಗಳನ್ನು ದೇಶದ ಆಸ್ತಿ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವಾಗ, ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಕುಚಿತ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿಡಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಕನ್ನಡಿಗರು ಕೇಳುತ್ತಿರುವುದು ತಮ್ಮ ಪಾಲಿನ ನ್ಯಾಯಯುತ ಹಕ್ಕನ್ನು ಹೊರತು, ಬೇರೆಯವರ ಹಕ್ಕನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಆಡಳಿತಗಾರರು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ ತೀರ್ಪು ಮತ್ತು ವೈಫಲ್ಯಗಳು - ನ್ಯಾಯದ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ವಾಸ್ತವ; ಮಹದಾಯಿ ಜಲ ವಿವಾದ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣವನ್ನು ರಚಿಸಿದಾಗ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ರೈತರ ಕಣ್ಣುಗಳಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಕನಸುಗಳು ಚಿಗುರಿದ್ದವು. ದಶಕಗಳಿಂದ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದ್ದ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಅಂತಿಮ ತೆರೆ ಬೀಳಲಿದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಬಲವಾಗಿತ್ತು. ನದಿ ನೀರು ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಪರಿಹರಿಸಲು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ಕಾನೂನು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣವು ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸಂಸ್ಥೆಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ, ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ ಕಾರ್ಯವೈಖರಿಯು ದತ್ತಾಂಶಗಳ ಸಂಗ್ರಹಣೆ ಮತ್ತು ವಾದ-ಪ್ರತಿವಾದಗಳಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಯಿತು. ಎರಡೂ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜಕೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳು ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸಿದವು. ನ್ಯಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕಿದ್ದ ವೇದಿಕೆಯು, ವಾದಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಕಡತಗಳ ನಡುವೆ ಕಳೆದುಹೋದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ಇದು ನಮ್ಮ ದೇಶದ ಜಲ ನಿರ್ವಹಣಾ ನೀತಿಯಲ್ಲಿರುವ ಲೋಪದೋಷಗಳ ಅನಾವರಣವಾಗಿದೆ. ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣವು ನೀಡಿದ ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾಲಿಗೆ ನಿರಾಶಾದಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ನೀರನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಗೆ ತಡೆ ಒಡ್ಡಿದ ತೀರ್ಪು, ಕೇವಲ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಿತು. ಕೃಷಿ ಉದ್ದೇಶಗಳಿಗಾಗಿ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆಯನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದ್ದು ರೈತರ ಪಾಲಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಆಘಾತವಾಗಿತ್ತು. ಈ ತೀರ್ಪಿನ ಹಿಂದಿನ ತರ್ಕ ಪರಿಸರದ ಮೇಲಾಗುವ ಪ್ರಭಾವದ ಆತಂಕಗಳನ್ನು ಆಧರಿಸಿತ್ತು. ಆತಂಕಗಳು ವಾಸ್ತವಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಕಲ್ಪನೆಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಇದ್ದವು ಎಂಬುದು ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ತೀರ್ಪು ಕಾನೂನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಅಂತಿಮವಾದರೂ, ನೈತಿಕವಾಗಿ ರೈತರ ಹಸಿವಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸೋಲನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿತು ಎಂಬುದು ಕಠೋರ ವಾಸ್ತವ. ಮಹದಾಯಿ ವಿವಾದ ರಾಜಕೀಯ ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಅಸ್ತ್ರವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು ದುರದೃಷ್ಟಕರ. ಚುನಾವಣೆಗಳ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೆದಕುವುದು, ಅಧಿಕಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ನಂತರ ತಣ್ಣಗಾಗುವುದು ದಶಕಗಳಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವ ಮಾದರಿ. ನ್ಯಾಯಾಧಿಕರಣದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಾರ ಬದಲಾದಂತೆ ವಕೀಲರ ತಂಡಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ, ವಾದಗಳ ಶೈಲಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ರಾಜಕೀಯ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ ಪ್ರಕರಣದ ವಿಚಾರಣೆಯನ್ನು ದೀರ್ಘಕಾಲದವರೆಗೆ ಎಳೆಯಲು ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಹೋರಾಟಗಾರರು ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಧರಣಿ ನಡೆಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅಧಿಕಾರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವವರು ದೆಹಲಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತುಕತೆಯ ನಾಟಕವಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ರಾಜ್ಯದ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಯನ್ನು ರಾಜಕೀಯ ಭವಿಷ್ಯದೊಂದಿಗೆ ತೂಗುವ ಈ ಮನಸ್ಥಿತಿಯೇ ವಿವಾದದ ಇತ್ಯರ್ಥಕ್ಕೆ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತೊಡಕಾಗಿದೆ.

ಕಾನೂನು ಸವಾಲುಗಳು ಮತ್ತು ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್ ಅಂಗಳ; ಟ್ರಿಬ್ಯೂನಲ್ ತೀರ್ಪಿನ ವಿರುದ್ಧ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ಮೊರೆ ಹೋಗಿದೆ. ಈಗ ಪ್ರಕರಣವು ಸರ್ವೋಚ್ಚ ನ್ಯಾಯಾಲಯದ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ಜಟಿಲತೆಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಾಗಿವೆ. ಒಂದು ರಾಜ್ಯದ ನೀರಿನ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಇನ್ನೊಂದು ರಾಜ್ಯದ ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನುಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಘರ್ಷವು ಸಾಂವಿಧಾನಿಕ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯಾಗಬೇಕಿದೆ. ಸುಪ್ರೀಂ ಕೋರ್ಟ್‌ನ ತೀರ್ಪು ಅಂತಿಮವಾದರೂ, ಅಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕಾಯುವ ತಾಳ್ಮೆ ರೈತರ ಪಾಲಿಗೆ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ವಿಚಾರಣೆ ಮುಂದೂಡಲ್ಪಟ್ಟಾಗಲೂ, ರೈತರ ಪಾಲಿನ ನೀರಿನ ಭರವಸೆ ದೂರವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕಾನೂನಿನ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಗಳ ವೇಗ ಮತ್ತು ಜನರ ಬದುಕಿನ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗಳ ನಡುವೆ ದೊಡ್ಡ ಅಂತರವಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಮಹದಾಯಿ ಪ್ರಕರಣವೇ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಜಲದ ಹಕ್ಕಿಗಾಗಿ ಮಹಾ ಹೋರಾಟ: ಮಹದಾಯಿ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಇತಿಹಾಸ; ಪ್ರಕೃತಿ ನೀಡಿರುವ ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ನದಿಗಳು ಹರಿಯುವ ನೀರಲ್ಲ; ನಾಗರಿಕತೆಗಳ ತೊಟ್ಟಿಲು, ಮಣ್ಣಿನ ಮಮತೆಯ ಪ್ರತೀಕ ಮತ್ತು ರೈತರ ಪಾಲಿನ ಜೀವನಾಡಿಗಳು. ದುರದೃಷ್ಟವಶಾತ್ ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ನದಿಗಳು ಭೌಗೋಳಿಕ ರಚನೆಗಳಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಅಹಂಕಾರದ, ರಾಜಕೀಯ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಮತ್ತು ಅಧಿಕಾರದ ದಾಳಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಗಿವೆ. ಕರ್ನಾಟಕದ ಪಾಲಿನ ಅಸ್ಮಿತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿರುವ ಮಹದಾಯಿ (ಮಂಡೋವಿ) ನದಿಯು ಈ ಅಂತರರಾಜ್ಯ ಜಲ ವಿವಾದದ ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂಕೇತಿಕ ರೂಪವಾಗಿದೆ..

ಪರಿಸರವಾದಿ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿವಾದಿಗಳ ಸಂಘರ್ಷ - ತಾಂತ್ರಿಕ ವಾಸ್ತವ; ಮಹದಾಯಿ ಜಲ ವಿವಾದವನ್ನು ಎರಡು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ರಾಜಕೀಯ ಆಟ ಎಂದು ನೋಡುವುದರಲ್ಲಿ ಸೀಮಿತ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವಿದೆ. ಇದರ ಆಳದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಸಂಘರ್ಷವೆಂದರೆ ಅದು 'ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ' ಮತ್ತು 'ಮಾನವ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ'ಯ ನಡುವಿನ ಹಗ್ಗಜಗ್ಗಾಟ. ಒಂದು ಕಡೆ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯದ ಒಡಲನ್ನು ಕಾಪಾಡಬೇಕೆಂಬ ಪರಿಸರವಾದಿಗಳ ತುಡಿತವಿದ್ದರೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಬರಡು ಭೂಮಿಯನ್ನು ಹಸಿರಾಗಿಸಬೇಕೆಂಬ ರೈತರ ಬವಣೆ ಇದೆ. ಈ ಎರಡೂ ವಾದಗಳು ತಮ್ಮದೇ ಆದ ತಾರ್ಕಿಕ ನೆಲೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ.

ಪರಿಸರವಾದಿಗಳ ಪ್ರಮುಖ ವಾದವೆಂದರೆ, ನದಿಯ ಹರಿವನ್ನು ತಿರುಗಿಸುವುದರಿಂದ ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಅಪಾರ ಹಾನಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು. ಮಹದಾಯಿ ಹರಿಯುವ ಪ್ರದೇಶವು ಅತೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಜೀವವೈವಿಧ್ಯದ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ನದಿಯ ಹರಿವಿನ ಬದಲಾವಣೆಯು ಅರಣ್ಯದ ಆರ್ದ್ರತೆಯನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿನ ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಾಣಿ-ಪಕ್ಷಿಗಳ ಆವಾಸಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಾಶಪಡಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು. ಅಲ್ಲದೆ, ನದಿಯ ಉಗಮ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೈಗೊಳ್ಳುವ ಯಾವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದ ಕಾಮಗಾರಿಗಳು ಭೂಕುಸಿತಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡಬಹುದು ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ನದಿಯ ಒಳಹರಿವು ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ, ಸಮುದ್ರದ ಉಪ್ಪುನೀರು ನದಿಯ ಒಡಲಿಗೆ ನುಗ್ಗಲು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದ ಜಲಚರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಕೃಷಿಗೆ ಮಾರಕವಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದು ಪ್ರಮುಖ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿವಾದಿಗಳ ನಿಲುವು: ಮಾನವ ಹಕ್ಕು ಮತ್ತು ಬದುಕಿನ ಅಗತ್ಯ; ಮತ್ತೊಂದು ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ಉತ್ತರ ಕರ್ನಾಟಕದ ರೈತರ ಬದುಕಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯಿದೆ. ಅಭಿವೃದ್ಧಿವಾದಿಗಳು ಕೇಳುವ ನ್ಯಾಯಯುತ ಪ್ರಶ್ನೆ ಏನೆಂದರೆ, "ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಎಂದರೆ ಮಾನವನ ಬದುಕನ್ನು ಬಲಿ ಕೊಡುವುದೇ?" ಎಂಬುದು. ಬರಗಾಲದಿಂದ ನಲುಗುತ್ತಿರುವ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೈತರಿಗೆ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಗೆ ನೀರು ನೀಡುವುದು ಮೂಲಭೂತ ಹಕ್ಕು. ನದಿಗಳು ಮಾನವನ ನಾಗರಿಕತೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟಿವೆ ಹೊರತು, ಮಾನವನನ್ನು ವಿನಾಶದ ಅಂಚಿಗೆ ತಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಸಮರ್ಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಸಣ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರು ತಿರುವು ಯೋಜನೆಯಿಂದ ಪರಿಸರದ ಮೇಲೆ ಆಗುವ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಮಾತ್ರ. ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಅನೇಕ ನದಿ ತಿರುವು ಯೋಜನೆಗಳು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆದಿವೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಹಾನಿಯಾಗದಂತೆ ತಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಈ ವಾಸ್ತವವನ್ನು ನಾವು ಏಕೆ ಕಡೆಗಣಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿವಾದಿಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ.

ತಾಂತ್ರಿಕ ವಾಸ್ತವ ಮತ್ತು ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗ; ವಿಷಯದ ಗಂಭೀರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಿದರೆ, ನಮಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವುದು ಏನೆಂದರೆ - ನಮಗೆ ಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಅತಿಯಾದ ಪರಿಸರವಾದ ಅಥವಾ ಅತಿಯಾದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿವಾದವಲ್ಲ, 'ಸುಸ್ಥಿರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ' (Sustainable Development). ಐಐಟಿ ತಜ್ಞರು ತಮ್ಮ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಧಕ್ಕೆ ಉಂಟಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ನೀರಿನ ಹರಿವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಡೆಯುವ ಬದಲು, ಮಳೆಗಾಲದ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರನ್ನು ಮಾತ್ರ ಸದ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಇಂತಹ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳು ರಾಜಕೀಯ ಇಚ್ಛಾಶಕ್ತಿಯ ಕೊರತೆಯಿಂದಾಗಿ ಚರ್ಚೆಗೇ ಬರುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪರಿಸರ ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಂಬ ಎರಡು ಹಳಿಗಳ ಮೇಲೆ ರೈಲು ಸಾಗಬೇಕೇ ಹೊರತು, ಒಂದು ಹಳಿಯನ್ನು ಕಿತ್ತು ಇನ್ನೊಂದನ್ನು ಇಡುವುದರಿಂದ ಯಾರಿಗೂ ಲಾಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಜಗತ್ತಿನಾದ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ನದಿ ನಿರ್ವಹಣೆಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ, ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಸಮನ್ವಯವೇ ಗೆದ್ದಿದೆ. ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣಾ ಕಾನೂನುಗಳನ್ನು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಲೇ, ರೈತರ ನೀರಿನ ದಾಹವನ್ನು ನೀಗಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಮಹದಾಯಿ ಪ್ರಕರಣದಲ್ಲಿ ಕಾನೂನಿನ ಜಟಿಲತೆಗಳು ಮತ್ತು ರಾಜ್ಯಗಳ ನಡುವಿನ ಅಹಂಕಾರದ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಈ ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಸಮಾಧಿಗೊಳಿಸಿವೆ. ಕೊನೆಯದಾಗಿ, ಒಂದು ನದಿ ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ಬರಿದಾಗಿ ಸೇರುವುದಕ್ಕಿಂತ, ಬರಡು ಭೂಮಿಯನ್ನು ತಣಿಸಿ ಸಾರ್ಥಕತೆಯನ್ನು ಮೆರೆದರೆ ಅದು ನಿಸರ್ಗಕ್ಕೂ ದಕ್ಕುವ ಗೌರವವಾಗಿದೆ. ಪರಿಸರವಾದಿಗಳು ಮತ್ತು ಅಭಿವೃದ್ಧಿವಾದಿಗಳು ಒಂದೇ ಮೇಜಿನ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಪರಿಹಾರಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವ ದಿನವೇ ಮಹದಾಯಿ ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಮುಕ್ತಿ ದೊರೆಯಲಿದೆ.

ವರದಿ: 

- ಕಿರಣ್ ದಾನಿ, ಸಂಪಾದಕರು, ರಣಗಲ್ ನ್ಯೂಜ್. © ಸರ್ವ ಹಕ್ಕು ಕಾಯ್ದಿರಿಸಲಾಗಿದೆ.

All Rights Reserved: The complete rights of this column belong to 'RanagalNewz'. Republishing parts or the entirety of this article without prior permission is unlawful. Copyright © 2026