ಬತ್ತಿಹೋದ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಗಲೆಗಳು ಎದ್ದುಬಿಟ್ಟಿವೆ

 ‘ಒಂದು ಚಿಂತನಾ ಲೇಖನ’

“ಬತ್ತಿಹೋದ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಗಲೆಗಳು ಎದ್ದುಬಿಟ್ಟಿವೆ; ಜಲದೇವತೆಗೆ ಎಷ್ಟೊಂದು ಗೋರಿ?” ಎಂಬ ವಾಕ್ಯವು ಸಾಹಿತ್ಯಿಕ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲದೆ, ಇಂದಿನ ಸಮಾಜದ ಪರಿಸರ ವಾಸ್ತವಿಕತೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಪ್ರಬಲ ರೂಪಕವಾಗಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಜೀವಜಲವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಗ್ರಾಮಗಳಿಗೆ, ರೈತರಿಗೆ ಮತ್ತು ಜೀವಜಾಲಕ್ಕೆ ಆಸರೆಯಾಗಿದ್ದ ಕೆರೆಗಳು ಇಂದು ಒಣಗಿ, ಅವುಗಳ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು ತಲೆ ಎತ್ತುತ್ತಿರುವ ದೃಶ್ಯ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿದೆ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ “ಜಲದೇವತೆಗೆ ಗೋರಿ” ಎಂಬ ಮಾತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಾಶದ ಮೇಲಿನ ಮಾನವನ ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೆರೆಯು ನೀರಿನ ಸಂಗ್ರಹವಲ್ಲದೆ; ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಹೃದಯವಾಗಿದೆ. ಮಳೆನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಭೂಗರ್ಭ ಜಲವನ್ನು ಮರುಪೂರಣ ಮಾಡುವುದು, ಪಕ್ಷಿ-ಪ್ರಾಣಿಗಳಿಗೆ ಆಶ್ರಯ ನೀಡುವುದು ಮತ್ತು ಕೃಷಿಗೆ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿರುವುದು ಕೆರೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ. ಇಂತಹ ಜಲಮೂಲಗಳು ಅತಿಕ್ರಮಣಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಬಂಗಲೆಗಳು, ವಾಣಿಜ್ಯ ಸಂಕೀರ್ಣಗಳು ಅಥವಾ ಇತರ ನಿರ್ಮಾಣಗಳಿಗೆ ಸ್ಥಳಾವಕಾಶ ನೀಡಿದಾಗ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಸಮಾಜವೇ ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಡಕವಾಗಿರುವ ಸತ್ಯವೆಂದರೆ, ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅನೇಕ ಕಡೆ ಜಲಮೂಲಗಳು ತಮ್ಮ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಕೆರೆಗಳು ಒಣಗಲು ಪ್ರಕೃತಿ ಮಾತ್ರ ಕಾರಣವಲ್ಲ; ಮಾನವ ನಿರ್ಮಿತ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೂ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಅಕ್ರಮ ಒತ್ತುವರಿ, ತ್ಯಾಜ್ಯ ವಿಲೇವಾರಿ, ಸರಿಯಾದ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಕೊರತೆ, ಮಳೆನೀರು ಹರಿಯುವ ಮಾರ್ಗಗಳ ಮುಚ್ಚುವಿಕೆ ಮತ್ತು ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ನಗರೀಕರಣ ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಜಲಾಶಯಗಳ ಅವನತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಹಾಗಾದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಣೆ ಯಾರು? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಒಂದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೊಣೆಗಾರರೆಂದು ಹೇಳುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವವರು, ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಜಾರಿಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗುವ ಆಡಳಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆ, ಪರಿಸರದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸುವ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮದೇ ನಿರಾಸಕ್ತಿ – ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದಲ್ಲೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಸರ್ಕಾರಕ್ಕಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ನಾಗರಿಕರಿಗೂ ಇದೆ.

ಇದು ಅವನತಿಗೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತದೆಯೇ? “ಹೌದು”. ಕೆರೆಗಳು ನಾಶವಾದರೆ ಭೂಗರ್ಭ ಜಲಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯುತ್ತದೆ, ಬೇಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕೊರತೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಹದ ಅಪಾಯ ಉಂಟಾಗಬಹುದು ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಮತೋಲನ ಹದಗೆಡುತ್ತದೆ. ದೀರ್ಘಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಕೃಷಿ, ಜೀವವೈವಿಧ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀಳಬಹುದು. ಹೀಗಾಗಿ, ಜಲಮೂಲಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಪರಿಸರದಷ್ಟೇ ಆರ್ಥಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಗತ್ಯವೂ ಆಗಿದೆ.

ಮುಂದೆ ಏನು ಮಾಡಬಹುದು? ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಇತರ ಜಲಾಶಯಗಳ ಗಡಿಗಳನ್ನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿ ಅತಿಕ್ರಮಣ ತಡೆಯಬೇಕು. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಹೂಳು ತೆಗೆಯುವುದು, ಮಳೆನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಪುನಃಸ್ಥಾಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯದ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದೊಂದಿಗೆ ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಕೈಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಶಾಲೆಗಳು, ಕಾಲೇಜುಗಳು ಮತ್ತು ನಾಗರಿಕ ಸಂಘಟನೆಗಳು ಜಾಗೃತಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ನಡೆಸಬೇಕು. ನಗರ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಜಲಮೂಲಗಳ ಸಂರಕ್ಷಣೆಗೆ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಬೇಕು.

“ಜಲದೇವತೆಗೆ ಎಷ್ಟೊಂದು ಗೋರಿ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಆತ್ಮಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಪೂಜಿಸುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಹೊಂದಿರುವ ನಾವು, ಅದೇ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಜೀವನಾಡಿಯಾದ ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಲು ವಿಫಲವಾದರೆ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಯಾವ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಯೋಚಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಪರಸ್ಪರ ವಿರುದ್ಧವಾದವುಗಳಲ್ಲ. ಸೂಕ್ತ ಯೋಜನೆ, ಕಾನೂನು ಪಾಲನೆ ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಎರಡನ್ನೂ ಸಮತೋಲನದಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಸಬಹುದು. ಬತ್ತಿಹೋದ ಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಬಂಗಲೆಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಲಾಭ ನೀಡಬಹುದು; ಆದರೆ ಜೀವಜಲ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಸಮಾಜದ ಬೆಲೆ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡದು. ಆದ್ದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೆರೆಯನ್ನೂ ಭೂಮಿಯ ತುಂಡೆಂದು ಅಲ್ಲದೆ, ಜೀವದ ಆಸ್ತಿಯೆಂದು ಕಾಣುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗಿದೆ. ಆಗ ಮಾತ್ರ “ಜಲದೇವತೆಗೆ ಗೋರಿ” ಕಟ್ಟುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಾರದಂತೆ ತಡೆಯಲು ಸಾಧ್ಯ.

ಮೂಲ; ಚನ್ನವೀರ ಕಣವಿ 

ವಿಮರ್ಶಾತ್ಮಕ ಬರಹ

- ಕಿರಣ್  ದಾನಿ   (ರಣಗಲ್ ನ್ಯೂಸ್ ಸಂಸ್ಥಾಪಕರು)

All Rights Reserved: The complete rights of this column belong to 'RanagalNewz'. Republishing parts or the entirety of this article without prior permission is unlawful. Copyright © 2026